آلودگی-دیداری-و-اغتشاش-بصری

آلودگی دیداری و اغتشاش بصری

از جملات آشنایی که روی در و دیوار شهر می‌خوانیم گرفته، مثل «لعنت بر پدر و مادر کسی که در این مکان آشغال بریزد» و «پارک = پنچری» و غیره، تا بیلبوردهای رنگارنگ و متنوع که هر جا و بیجا به چشم می‌خورند، از سیم‌های برق و آنتن‌ها و دیش‌های ماهواره در هر تراس و روی هر پشت بام گرفته، تا تبلیغات تراکتی که کف خیابان رها شده‌اند یا روی دیواری بی دقت جای گرفته اند.

وجه مشترک همگی این پدیده‌ها ایجاد اغتشاش بصری برای شهروندان است. اما آلودگی بصری چیست و چه تاثیری در زندگی ما دارد؟

اگر آلودگی را چنان که در فرهنگ فارسی آمده ناپاکی در لفظ عام در نظر بگیریم، پس آلودگی بصری را می‌توان به ناپاکی بصری معنی کرد. ناپاکی فعلی است در سلب پاکی. بنابراین برای تعریف آلودگی بصری میتوان چنین نتیجه گرفت که: زشتی‌های صوری بوجود آمده توسط آلاینده‌ها یا عناصر، که موجب سلب پاکی یا زیبایی محیط بصری می‌شود.

آلودگی بصری که در سطح شهرها دیده می‌شود، در درازمدت انسان را دچار پریشانی ذهنی و بیماری روحی می‌کند. یک فرد در خیابان‌های شهر با انواع و اقسام تصاویر تبلیغاتی روبرو است و به طور روزمره آنها را در ذهن خود مرور می‌کند، اما شاید از این موضوع آگاه نباشد که این هجوم بصری باعث آشفتگی ذهنی می‌شود و تمرکز فکری او را کاهش می‌دهد. آلودگی بصری یکی از دلایل اصلی کاهش راندمان کاری در میان شهروندان است، به عبارت بهتر بسیاری از برخوردها و مشاجراتی که در شهر صورت می‌گیرد، تحت تأثیر سوء آلاینده‌های شهری، به ویژه آلودگی بصری است. همچنین محققان معتقدند که این آلاینده‌های بصری، خطر تصادفات هنگام رانندگی را تا ۲۰ درصد افزایش می‌دهد.

اما آیا هر تبلیغ بیلبوردی، هر تراکت، هر دیوار نوشته یا المان اضافه شده به محیط، باعث آلودگی بصری می‌شود؟ آیا می‌شود به هر تبلیغ محیطی یا هر پیام برچسب آلایندگی زد؟

پاسخ ساده است، خیر!

شهر به مثابه محیطی انعطاف پذیر می‌تواند توسط شهروندانش دستخوش تغییر شود و چهره‌ای جدید به خود بگیرد. این تغییرات می‌توانند مثبت و در جهت آرایش و زیباسازی محیط باشد. شاخص‌هایی تعریف شده برای سنجش آلودگی بصری در شهرها وجود دارد.

۱. ناهماهنگی:

هماهنگی باعث می‌شود تا اجزای شهر، به عنوان جزئی از یک کل منسجم به نظر برسند. ناهماهنگی می‌تواند نمودهای متفاوتی در بستر شهر داشته باشد، از ناهماهنگی در فرم و کارکرد فضاهای شهری گرفته تا هماهنگی در مصالح و اجزای ساختمان‌های مدرن و سنتی. اگر عنصری که به چهره شهر اضافه می‌شود از لحاظ کارکرد یا فرم با فضای آن محدوده ناهماهنگ باشد، آلودگی بصری ایجاد می‌کند.

۲. ازدحام:

ازدحام یعنی شلوغی و تراکمی که موجب ناهماهنگی شود. ازدحام تمیز دادن ویژگی‌های اجسام و رنگ‌ها را مختل می‌کند. ازدحام تراکت‌ها روی یک دیوار، ازدحام بیلبوردهای تبلیغاتی در یک اتوبان، و ازدحام سیم‌های نامرتب برق همگی آلودگی بصری ایجاد می‌کنند.

۳. فرسودگی:

بافت فرسوده هر شهر، خود به تنهایی علت و معلول مشکلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و محیطی بسیاری است. اما این فرسودگی می‌تواند موجب آلودگی دیداری شود. نقاشی‌های دیواری فرسوده و رنگ رفته، فرسودگی مصالح ساختمانی، و خرابه‌ها همگی باعث اغتشاش بصری می‌شوند.

۴. کثیفی:

پسماندهای تر و خشک شهری، زباله‌های فاسد شونده و فساد ناپذیر رها شده در محیط، شیرابه‌ زباله‌ها، زایدات ساختمانی، خاک و خاکستر، برگ و گیاهان روی زمین، همگی موجب آلودگی دیداری می‌شوند.

۵. بی هویتی:

تأثیر محیط برهویت انسان یا به عبارتی رابطه هویت انسان با محیط دو مرحله دارد: یا انسان با فضای زیست احساس این همانی می‌کند یا اگر این احساس را نداشته باشد به تدریج این فضا بر او تاثیر می‌گذارد و فرهنگ و رفتار او را به نحوی متحول می‌کند که حتی علی رغم میل خویش آن را بپذیرد و بپندارد که جز آن راهی نیست. نوگرایی بدون توجه به فرهنگ و هویت موجود در فرم و کارکرد می‌تواند موجب آلودگی دیداری شود.

۶. بد رنگی:

عدم توجه به اصول زیباسازی شهری در مدیریت و طراحی و اجرای آثار گرافیک محیطی از جمله رنگ آمیزی و نقاشی غیر اصولی و بی رویه معابر، باعث هرج و مرج و آلودگی بصری در شهرهای پیشرفته می‌شود. گاهی متناسب نبودن این موارد با معماری محیط و گاهی نیز بافت معماری ناهماهنگ با سایر عوامل بصری به این نابسامانی دامن می زند. دیوار نگاری‌ها (مردمی و حکومتی) نیز می‌توانند هر کدام به در خور شرایط و موقعیت خاص خود موجب آلودگی دیداری یا ارتقای کیفیت محیط شوند.

7. استفاده ناصحیح از نور:

اصطلاح آلودگی نوری، اصطلاحی پذیرفته شده برای اثرات زیان آور روشنایی مصنوعی بر انسان ها و طبیعت است. منشا آلودگی نوری بیشتر روشنایی خیابان ها، جاده ها، پل ها، فرودگاه ها و سایر مکان هایی است که به طور مناسب طراحی نشده باشند یا نورپردازی نامناسبی داشته باشند. به طور کلی استفاده کم بازده، آزاردهنده، افزون بر نیاز یا غیرمنطقی از نور مصنوعی از مصادیق آلودگی دیداری بوسیله نور هستند.

زشتی و زیبایی مفاهیمی نسبی هستند و از دید ناظر، کیفیات زیبایی می تواند متفاوت ادراک شود. زیبایی دو جنبه ذهنی و عینی دارد، عوامل ذهنی که توسط انسان از محیط به صورت زشتی و یا آلوده از نظر بصری ادراک می شود و بر روان آن تآثیر می گذارد موارد ناهماهنگی، فرسودگی، ازدحام، بی هویتی، کثیفی، رنگ و نـوراست که به تفصیل به آنها پرداخته شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Scroll to top