لزوم مشارکت مردمی در امور و مدیریت شهری

افزایش روند شهرنشینی

با گسترش شهرها از دهه 1950 میلادی مدیریت شهری با مشکلات و چالش­ هایی روبرو شد. از ابتدای دهه ­­ی 40 جمعیت شهری در ایران گسترش یافت.  بر اساس سر شماری سال 1395 در ایران 74 درصد جمعیت کشور در شهرها زندگی می­ کنند. تغییرات جمعیت شهرنشینی و رشد سریع آن در سال ­های گذشته در شکل 1 نشان داده شده است. افزایش رشد جمعیت شهری با توسعه ­ی متناسب همراه نبوده است. از این رو مسائل و چالش­ های اجتماعی، فقر، مسکن، نارسایی ­های خدمات شهری، بزهکاری اجتماعی، آلودگی هوا و محیط زیست، کاهش فضای سبز و … را به وجود آورده است. با توجه به رشد جمعیتی شهری مشکارت مردم در تصمیم­ گیری و کمک ­های اجرایی در روند آبادسازی محیط زندگی­شان لازم و ضروری است.

تغیرات جمعیت شهری ایران

شکل 1- روند رشد جمعیت شهری در ایران (ویکی پدیا)

تعریف مشارکت

شریک شدن مردم در انجام کارها و بهره­ مندی از منافع حاصل از انجام آن معنای غالب مشارکت (Participation) است. مشارکت همگانی در شهر سازی، افراد جامعه را قادر می­سازد تا در تدوین سیاست­ ها و طرح ­هایی که محیط زندگی آن­ها را به صورت مستقیم و غیرمستقیم تحت تاثیر قرار می­دهد شرکت کنند. مشارکت سهیم شدن در فراهم کردن سیاست­ ها و پیشنهادها است.

براساس تعاریف بیان شده، مشارکت شهروندی در مدیریت شهری فرآیند مواجه شدن تمامی گروه ­های مردمی در همه ­ی مراحل توسعه ­ی شهر است. این مشارکت زمینه ­ی رشد مادی و معنوی و پیدایش توانایی و قابلیت ­های آن­ها را میسر می­سازد. مشارکت شهروندی از عوامل مهم در فرآیند توسعه­ ی پایدار به شمار می­رود.

لزوم مشارکت شهروندان

به دلیل شناخت عمیق مردم از نیازها، مطالبات و محیط اجتماعی خویش با درگیر شدن شهروندان در فرآیند توسعه بستر ظهور و رشد توانایی­ های مادی و معنوی خود را به وجود می­آورند.

مشارکت تلاشی آگاهانه، داوطلبانه و جمعی است که افراد جامعه با در نظر گرفتن اهدافی مشخص جهت سهم بردن از منابع قدرت در آن شرکت می ­کنند. مشارکت واقعی با توزیع قدرت، شهروندان فقیر را قادر می­سازد تا خارج از روال­ های سیاسی و اقتصادی، در برنامه ­های آینده ­ی خود فعال باشند. مشارکت شهروندان عنصری مهم در جهت رسیدن به دموکراسی و توسعه ی پایدار است. با افزایش مشارکت مردم در مراحل تصمیم گیری و ایجاد تعادل شهری یکی از شاخص­ های حکومت مردمی توسعه خواهد یافت. درگیر شدن شهروندان و مطالبه ­گری آنها و بالا رفتن آگاهی­شان نسبت به حقوق خود نظام ارباب و رعیتی را با یک نظام هماهنگ جایگزین می ­کنند که از دل خود شهروندان در راستای برآورده کردن مطالباتشان بر می­خیزد.

مسئولیت پذیری در قبال توسعه­ ی شهری و توجه به نسل­ های آتی مشارکت آگاهانه و داوطلبانه شهرواندان در امور و محیط زندگی خود امری لازم و ضروری است. تحقیقات نشان داده است مشارکت شهروندان بر مناسب بودن محل سکونت، احساس محرومیت، اعتماد، رضایت از بهداشت و رضایتمندی اجتماعی موثر بوده است. مشارکت شهروندان تاثیرگذاری، کارآمدی و حس اجتماعی افراد را بالا می­برد. مشارکت شهروندی، ساکنین شهر را به شهروندان آن تبدیل می ­کند.

مدیریت شهری و مدیریت مشارکتی

از اهدف مدیریت شهری بررسی مسائلی است که شهروندان در آن فعالیت دارند. مدیریت شهری با حفاظت از حقوق شهروندان و آماده نمودن بستری جهت توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی پایدار به دنبال ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و دستیابی به شهر ایده ­آل است. شهر ایده­ آل شهری سبز، با نشاط، تمیز، روان، فرهنگی و … است که در آن شهروندان آسوده خاطر هستند.

مشارکت در مدیریت شهری، ارتباط دو سویه مردم و مدیریت شهری است. به صورتی که شهروندان توانایی تاثیرگذاری بر شهر را داشته باشند. مدیریت مشارکتی اندیشه ­ای برای نقش دادن به شهروندان است. مدیریت مشارکتی بر نقش مردم و سازمان­ های غیر دولتی و ارائه راهکارهای عملی سهیم شدن در روند سیاست­گذاری، برنامه ­ریزی و مدیریت شهری است. شهروندان با مشارکت و مسئولیت پذیری بیشتر زمینه را برای تغییر و تحول محیط زندگی خویش مهیا می­سازند.

پیامدهای مشارکت مردمی

مشارکت و عدم مشارکت مردم پیامدهایی مثبت و منفی را در بر می گیرد که در ذیل تعدادی از این پیامدها ذکر شده­ است:

پیامدهای مثبت مشارکت مردمی

  • حرکت به سوی دموکراسی
  • افزایش همکاری اجتماعی
  • تقویت جامعه مدنی
  • افزایش توسعه شهری
  • ‌‌‌‌‌آسان سازی تبادلات در بستر و فضای اجتماعی
  • همراستا شدن با مشارکت محوری در سطح جهانی
  • افزایش رغبت در اداره امور به صورت جمعی
  • دخالت دادن شهروندان در تصمیم گیری­ های شهری
  • توسعه راهبردهای سازگار با خصوصیات خاص محیط، زمینه فرهنگی و گذشته ­ی محله
  • تقویت روحیه مطالبه­گری و مشارکت در تصمیمات راهبردی

پیامدهای منفی عدم مشارکت مردمی

  • افزایش محدودیت و معضلات مدیریت شهری
  • افزایش هزینه و انرژی
  • کاهش تعلق خاطر شهروندان به محل زندگی خود
  • کاهش پاسخوگیی مسئولین

نتیجه گیری

مشارکت شهروندان در امور جامعه ­ای که در آن زندگی می­ کنند باعث می­شود تا مردم به شهرداری در راستای نگهداری فضای سبز، تصمیم­گیری ­ها، توجه به قوانین و مقررات ساخت و ساز، ارائه پیشنهاد و راهکار به مدیران در حل مشکلات شهری کمک­ های شایسته و فراوانی انجام دهند. همچنین احساس مسئولیت شهروندان در قبال محیط زندگی خودشان افزایش می یابد و آن را جزو مالکیت خود در نظر می گیرند.

مراجع و منابع

  1. https://fa.wikipedia.org/wiki/فهرست_شهرهای_ایران_بر_پایه_جمعیت
  2. محمد حاجی اسماعیلی و سمانه خلیلیان، «نقش مشارکت شهروندی در ارتقاء مدیریت شهری و سطح رضاتمندی مردم» همایش ملی آرمان شهر ایرانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، بهمن 1390
  3. جمال محمدی، کیوان باقری و سامان حیدری، « سنجش و بررسی میزان مشارکت شهروندان در امور شهری و عوامل مؤثر بر آن(مطالعه موردی: شهر سنندج)»، تحليل اجتماعي نظم و نابرابري اجتماعي (پژوهشنامه علوم انساني)، دوره 7، 1394

2 thoughts on “لزوم مشارکت مردمی در امور و مدیریت شهری

  1. فرزانه رضایی says:

    بسیار عالی دوست دارم ازین به بعد بیشتر از شهریبان بدونم اگه میشه کمی بیشتر مطلب بذارین از هدف های کوتاه مدت و طولانی مدتتون از چالش هایی که هست اصلا چقدر شهرداری ها و شهرها با شما همکاری میکنند
    و اینکه آیا به کمک افراد جامعه نیاز دارید اگه آره چطور ما میتونیم کمک کنیم چه به عنوان شهروند چه به عنوان محقق

    1. آرش امانی says:

      با سلام خدمت شهروند مسئول و گرامی
      شهریبان برای پیش برد شعار خود نیازمند افراد جامعه است و رکن اصلی و اساسی شهریبان مشارکن شهروندان هستش.
      درب شهریبان همیشه به روی محقق و پژوهشگران باز است و برای شاختن شهری بهتر حضور پژوشگران در کنار شهریبان لازم و اجتناب ناپذیر است.
      انشاالله به مرور مقالات بیشتری از طریق بلاگ شهریبان منتشر خواهد شد.
      شهریبان پذیرای انتقادها و پیشنهادهای همه عزیزان است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *