مشارکت عمومی

لزوم مشارکت مردمی در امور و مدیریت شهری

افزایش روند شهرنشینی

با گسترش شهرها از دهه 1950 میلادی مدیریت شهری با مشکلات و چالش­ هایی روبرو شد. از ابتدای دهه ­­ی 40 جمعیت شهری در ایران گسترش یافت.  بر اساس سر شماری سال 1395 در ایران 74 درصد جمعیت کشور در شهرها زندگی می­ کنند. تغییرات جمعیت شهرنشینی و رشد سریع آن در سال ­های گذشته در شکل 1 نشان داده شده است. افزایش رشد جمعیت شهری با توسعه ­ی متناسب همراه نبوده است. از این رو مسائل و چالش­ های اجتماعی، فقر، مسکن، نارسایی ­های خدمات شهری، بزهکاری اجتماعی، آلودگی هوا و محیط زیست، کاهش فضای سبز و … را به وجود آورده است. با توجه به رشد جمعیتی شهری مشکارت مردم در تصمیم­ گیری و کمک ­های اجرایی در روند آبادسازی محیط زندگی­شان لازم و ضروری است.

تغیرات جمعیت شهری ایران

شکل 1- روند رشد جمعیت شهری در ایران (ویکی پدیا)

تعریف مشارکت

شریک شدن مردم در انجام کارها و بهره­ مندی از منافع حاصل از انجام آن معنای غالب مشارکت (Participation) است. مشارکت همگانی در شهر سازی، افراد جامعه را قادر می­سازد تا در تدوین سیاست­ ها و طرح ­هایی که محیط زندگی آن­ها را به صورت مستقیم و غیرمستقیم تحت تاثیر قرار می­دهد شرکت کنند. مشارکت سهیم شدن در فراهم کردن سیاست­ ها و پیشنهادها است.

براساس تعاریف بیان شده، مشارکت شهروندی در مدیریت شهری فرآیند مواجه شدن تمامی گروه ­های مردمی در همه ­ی مراحل توسعه ­ی شهر است. این مشارکت زمینه ­ی رشد مادی و معنوی و پیدایش توانایی و قابلیت ­های آن­ها را میسر می­سازد. مشارکت شهروندی از عوامل مهم در فرآیند توسعه­ ی پایدار به شمار می­رود.

لزوم مشارکت شهروندان

به دلیل شناخت عمیق مردم از نیازها، مطالبات و محیط اجتماعی خویش با درگیر شدن شهروندان در فرآیند توسعه بستر ظهور و رشد توانایی­ های مادی و معنوی خود را به وجود می­آورند.

مشارکت تلاشی آگاهانه، داوطلبانه و جمعی است که افراد جامعه با در نظر گرفتن اهدافی مشخص جهت سهم بردن از منابع قدرت در آن شرکت می ­کنند. مشارکت واقعی با توزیع قدرت، شهروندان فقیر را قادر می­سازد تا خارج از روال­ های سیاسی و اقتصادی، در برنامه ­های آینده ­ی خود فعال باشند. مشارکت شهروندان عنصری مهم در جهت رسیدن به دموکراسی و توسعه ی پایدار است. با افزایش مشارکت مردم در مراحل تصمیم گیری و ایجاد تعادل شهری یکی از شاخص­ های حکومت مردمی توسعه خواهد یافت. درگیر شدن شهروندان و مطالبه ­گری آنها و بالا رفتن آگاهی­شان نسبت به حقوق خود نظام ارباب و رعیتی را با یک نظام هماهنگ جایگزین می ­کنند که از دل خود شهروندان در راستای برآورده کردن مطالباتشان بر می­خیزد.

مسئولیت پذیری در قبال توسعه­ ی شهری و توجه به نسل­ های آتی مشارکت آگاهانه و داوطلبانه شهرواندان در امور و محیط زندگی خود امری لازم و ضروری است. تحقیقات نشان داده است مشارکت شهروندان بر مناسب بودن محل سکونت، احساس محرومیت، اعتماد، رضایت از بهداشت و رضایتمندی اجتماعی موثر بوده است. مشارکت شهروندان تاثیرگذاری، کارآمدی و حس اجتماعی افراد را بالا می­برد. مشارکت شهروندی، ساکنین شهر را به شهروندان آن تبدیل می ­کند.

مدیریت شهری و مدیریت مشارکتی

از اهدف مدیریت شهری بررسی مسائلی است که شهروندان در آن فعالیت دارند. مدیریت شهری با حفاظت از حقوق شهروندان و آماده نمودن بستری جهت توسعه­ی اقتصادی و اجتماعی پایدار به دنبال ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و دستیابی به شهر ایده ­آل است. شهر ایده­ آل شهری سبز، با نشاط، تمیز، روان، فرهنگی و … است که در آن شهروندان آسوده خاطر هستند.

مشارکت در مدیریت شهری، ارتباط دو سویه مردم و مدیریت شهری است. به صورتی که شهروندان توانایی تاثیرگذاری بر شهر را داشته باشند. مدیریت مشارکتی اندیشه ­ای برای نقش دادن به شهروندان است. مدیریت مشارکتی بر نقش مردم و سازمان­ های غیر دولتی و ارائه راهکارهای عملی سهیم شدن در روند سیاست­گذاری، برنامه ­ریزی و مدیریت شهری است. شهروندان با مشارکت و مسئولیت پذیری بیشتر زمینه را برای تغییر و تحول محیط زندگی خویش مهیا می­سازند.

پیامدهای مشارکت مردمی

مشارکت و عدم مشارکت مردم پیامدهایی مثبت و منفی را در بر می گیرد که در ذیل تعدادی از این پیامدها ذکر شده­ است:

پیامدهای مثبت مشارکت مردمی

  • حرکت به سوی دموکراسی
  • افزایش همکاری اجتماعی
  • تقویت جامعه مدنی
  • افزایش توسعه شهری
  • ‌‌‌‌‌آسان سازی تبادلات در بستر و فضای اجتماعی
  • همراستا شدن با مشارکت محوری در سطح جهانی
  • افزایش رغبت در اداره امور به صورت جمعی
  • دخالت دادن شهروندان در تصمیم گیری­ های شهری
  • توسعه راهبردهای سازگار با خصوصیات خاص محیط، زمینه فرهنگی و گذشته ­ی محله
  • تقویت روحیه مطالبه­گری و مشارکت در تصمیمات راهبردی

پیامدهای منفی عدم مشارکت مردمی

  • افزایش محدودیت و معضلات مدیریت شهری
  • افزایش هزینه و انرژی
  • کاهش تعلق خاطر شهروندان به محل زندگی خود
  • کاهش پاسخوگیی مسئولین

نتیجه گیری

مشارکت شهروندان در امور جامعه ­ای که در آن زندگی می­ کنند باعث می­شود تا مردم به شهرداری در راستای نگهداری فضای سبز، تصمیم­گیری ­ها، توجه به قوانین و مقررات ساخت و ساز، ارائه پیشنهاد و راهکار به مدیران در حل مشکلات شهری کمک­ های شایسته و فراوانی انجام دهند. همچنین احساس مسئولیت شهروندان در قبال محیط زندگی خودشان افزایش می یابد و آن را جزو مالکیت خود در نظر می گیرند.

مراجع و منابع

  1. https://fa.wikipedia.org/wiki/فهرست_شهرهای_ایران_بر_پایه_جمعیت
  2. محمد حاجی اسماعیلی و سمانه خلیلیان، «نقش مشارکت شهروندی در ارتقاء مدیریت شهری و سطح رضاتمندی مردم» همایش ملی آرمان شهر ایرانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور، بهمن 1390
  3. جمال محمدی، کیوان باقری و سامان حیدری، « سنجش و بررسی میزان مشارکت شهروندان در امور شهری و عوامل مؤثر بر آن(مطالعه موردی: شهر سنندج)»، تحليل اجتماعي نظم و نابرابري اجتماعي (پژوهشنامه علوم انساني)، دوره 7، 1394

2 Comments

  1. بسیار عالی دوست دارم ازین به بعد بیشتر از شهریبان بدونم اگه میشه کمی بیشتر مطلب بذارین از هدف های کوتاه مدت و طولانی مدتتون از چالش هایی که هست اصلا چقدر شهرداری ها و شهرها با شما همکاری میکنند
    و اینکه آیا به کمک افراد جامعه نیاز دارید اگه آره چطور ما میتونیم کمک کنیم چه به عنوان شهروند چه به عنوان محقق

    پاسخ
    1. آرش امانی7 تیر 1399

      با سلام خدمت شهروند مسئول و گرامی
      شهریبان برای پیش برد شعار خود نیازمند افراد جامعه است و رکن اصلی و اساسی شهریبان مشارکن شهروندان هستش.
      درب شهریبان همیشه به روی محقق و پژوهشگران باز است و برای شاختن شهری بهتر حضور پژوشگران در کنار شهریبان لازم و اجتناب ناپذیر است.
      انشاالله به مرور مقالات بیشتری از طریق بلاگ شهریبان منتشر خواهد شد.
      شهریبان پذیرای انتقادها و پیشنهادهای همه عزیزان است

      پاسخ

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Scroll to top